Türkiye’nin binlerce yıllık geçmişine ışık tutan kaya anıtlarının, maden şirketlerine yapılan tahsisler ve çevresel faktörler nedeniyle geri dönülemez bir tahribatla karşı karşıya kalması, arkeoloji dünyasında büyük bir infial yarattı. Uzmanlar, kültürel mirasın ticari karlılığa kurban edilmesine karşı sert uyarılarda bulunuyor.
Maden Şirketlerine “Haksız Devir” İddiası
Arkeologlar ve kültür varlığı koruyucuları, özellikle antik dönemden kalan kaya kabartmaları, yazıtlar ve kutsal alanların bulunduğu bölgelerin maden sahası olarak ruhsatlandırılmasına tepki gösteriyor.
- Hukuki Boşluklar: Sit alanı statüsündeki bölgelerin, çeşitli idari kararlarla maden işletmelerine açılmasının anayasal koruma zırhını deldiği belirtiliyor.
- Tahribatın Boyutu: Dinamit kullanımı, ağır iş makinesi trafiği ve tozlanma, binlerce yıldır ayakta kalan yumuşak kayaç yapısındaki anıtların çatlamasına ve üzerindeki detayların silinmesine yol açıyor.
Arkeologlardan Ortak Çağrı: “Geri Dönüşü Yok”
Konuyla ilgili açıklama yapan uzmanlar, bir kaya anıtının yok olmasının sadece bir taş kütlesinin kaybı değil, insanlık tarihinin bir sayfasının yırtılması olduğunu vurguluyor:
“Maden ocakları geçici ekonomik kazançlar sağlar ancak yok edilen bir Frig yazıtı veya Hitit kabartması bin yıl geçse de yerine konulamaz. Bu devirler bilimsel ve etik açıdan kabul edilemez.”
Öne Çıkan Risk Alanları
Haberde, özellikle İç Anadolu ve Ege bölgelerindeki dağlık alanlarda yer alan tescilli anıtların çevresindeki maden faaliyetlerinin durdurulması gerektiği savunuluyor. Arkeologlar, UNESCO Dünya Mirası listesine aday olabilecek potansiyeldeki alanların, mermer ve taş ocaklarının sahası haline getirilmesini “kültürel bir kırım” olarak nitelendiriyor.
Çözüm Önerileri ve Beklentiler
- Tam Koruma Bandı: Anıtların sadece kendisinin değil, çevre dokusunun da geniş bir “koruma bandı” içine alınması.
- Ruhsat Revizyonu: Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı arasındaki koordinasyonun artırılarak, arkeolojik potansiyeli yüksek alanlardaki maden ruhsatlarının iptal edilmesi.
- Denetim: Mevcut işletmelerin, tarihi dokuya zarar verip vermediğinin bağımsız kurullar tarafından düzenli olarak denetlenmesi.
26.03.2026 15:28